به گزارش خبرنگار میراث‌آریا، میراث‌فرهنگی ناملموس در واقع بخشی زنده از نظام فرهنگی جوامع است که در شیوه زندگی مردم، مناسبات اجتماعی، دانش‌های بومی، سنت‌های شفاهی و تجربه‌های نسل‌های مختلف جریان دارد. از همین رو، چگونگی معرفی و نمایش آن، به‌ویژه در جهان امروز که رسانه‌ها و ابزارهای ارتباطی نقش گسترده‌ای در شکل‌دهی به شناخت عمومی دارند، اهمیتی فراتر از اطلاع‌رسانی درباره یک سنت یا آیین پیدا کرده است.
در شرایطی که بسیاری از جلوه‌های میراث ناملموس در قالب تصویر، فیلم، نمایشگاه، رویدادهای فرهنگی و محتوای رسانه‌ای به مخاطبان معرفی می‌شوند، این پرسش اهمیت می‌یابد که آیا صرف نمایش یک آیین یا مهارت می‌تواند به شناخت واقعی آن منجر شود؟ چگونه می‌توان معناها و ارزش‌های نهفته در یک سنت را به مخاطب منتقل کرد؟ و مهم‌تر از همه، چه نسبتی میان معرفی میراث، مشارکت مردم و استمرار آن در زندگی نسل‌های آینده وجود دارد؟
در ادامه پرونده ویژه میراث‌ناملموس میراث‌آریا و با هدف بررسی ابعاد نظری و کاربردی پاسداری از میراث زنده، درسا دزفولیان، مدرس دانشگاه و دانشجوی دکترای گردشگری دانشگاه سویا اسپانیا، در گفت‌وگو با خبرنگار میراث‌آریا به تبیین ارزش میراث ناملموس، اهمیت بازنمایی صحیح آن و تفاوت میان نمایش، انتقال و تداوم میراث‌فرهنگی پرداخته است.
میراث ناملموس؛ روایت شیوه زندگی و تجربه تاریخی جوامع
دزفولیان با طرح این پرسش که میراث‌فرهنگی ناملموس چه پیامی برای انسان امروز دارد، اظهار کرد: نمایش میراث‌فرهنگی تلاشی است از سوی نسل امروز برای آشکارکردن معناها، دانش‌ها، مهارت‌ها و روایت‌هایی که در بستر فرهنگ یک جامعه شکل گرفته‌اند و در ساخت هویت آن نقش دارند.
او افزود: میراث‌فرهنگی نشان می‌دهد انسان‌ها در دوره‌های مختلف تاریخی چگونه زندگی کرده‌اند، با محیط پیرامون و یکدیگر ارتباط برقرار کرده‌اند و برای پاسخ‌گویی به نیازهای خود چه دانش‌ها و مهارت‌هایی را به وجود آورده‌اند، از فنون ساخت صنایع‌دستی و شناخت طبیعت گرفته تا شیوه‌های پخت غذا، موسیقی، آیین‌ها، مراسم سوگواری و جشن‌ها.
این مدرس دانشگاه با تاکید بر اینکه اهمیت میراث ناملموس تنها در شناخت رفتارهای گذشتگان خلاصه نمی‌شود، تصریح کرد: مسئله اصلی، دانشی است که انسان در طول زمان تولید کرده، شیوه انتقال آن میان نسل‌ها و تحولاتی است که این دانش در بستر زندگی اجتماعی تجربه کرده است. بنابراین، میراث ناملموس نشان‌دهنده فرایند شکل‌گیری، انتقال و بازآفرینی دانش و تجربه انسانی در طول زمان است.
به گفته دزفولیان، آیین‌ها، جشن‌ها، مراسم سنتی، داستان‌ها و روایت‌ها می‌توانند ابعاد مهمی از جهان معنایی یک جامعه را آشکار کنند، اینکه مردم در یک فرهنگ، مفاهیمی همچون خانواده، تعلق، سوگواری، شادی، تجدید حیات و ارتباط با طبیعت را چگونه معنا می‌کنند و این مفاهیم را در زندگی فردی و جمعی خود بازتاب می‌دهند.
نوروز؛ بازتابی از ارزش‌های فرهنگی
دزفولیان برای تبیین جایگاه معنا در میراث ناملموس، به نوروز اشاره کرد و گفت: نوروز مجموعه‌ای از رسوم و سنت‌های فرهنگی را دربرمی‌گیرد که به آغاز سال، نوزایی طبیعت و تداوم پیوندهای خانوادگی معنا و ارزش می‌بخشند.
او با بیان اینکه معانی و شیوه‌های برگزاری آیین‌ها در جوامع مختلف می‌تواند تفاوت‌هایی داشته باشد، افزود: هر جامعه متناسب با زمینه‌های تاریخی، فرهنگی و اجتماعی خود، مفاهیم و ارزش‌های ویژه‌ای را در آیین‌هایش بازتاب می‌دهد. از این منظر، شناخت یک میراث‌فرهنگی مستلزم توجه به زمینه‌ای است که آن میراث در آن شکل گرفته و همچنان در آن جریان دارد.
این پژوهشگر حوزه گردشگری با اشاره به نقش خاطرات و روایت‌های جمعی در شناخت گذشته جوامع، بیان کرد: بخشی از شناخت هر جامعه از گذشته خود از طریق حفظ و انتقال خاطرات، روایت‌ها و تجربه‌های افراد آن شکل می‌گیرد. این روایت‌ها به ما کمک می‌کنند تا علاوه بر شناخت رویدادها و سنت‌های تاریخی، با شیوه ادراک و تجربه زندگی از سوی مردم در دوره‌های مختلف نیز آشنا شویم.
چرا نمایش میراث ناملموس به رویکردی متفاوت نیاز دارد؟
دزفولیان با تاکید بر تفاوت ماهوی میراث ناملموس با میراث مبتنی بر اشیا و آثار مادی، اظهار کرد: در حوزه میراث‌فرهنگی ناملموس، چگونگی نمایش از اهمیت بیشتری برخوردار است، زیرا این عناصر نه در قالب اشیا، بلکه در آیین‌ها، سنت‌های شفاهی، هنرهای اجرایی و حتی ساده‌ترین مهارت‌های روزمره مردم جریان دارند. این میراث از طریق مشارکت و انتقال میان‌نسلی تداوم پیدا می‌کند و همواره از پویایی و قابلیت بازآفرینی برخوردار است.
او ادامه داد: نمایش میراث ناملموس زمانی معنادار و منطقی خواهد بود که از معرفی صرف فراتر برود و زمینه شناخت واقعی بستر فرهنگی، ارزش‌ها و تجربه‌های زیسته جوامع را فراهم کند. نمایش گذشته به‌تنهایی کافی نیست و لزوما درک درستی از واقعیت یک فرهنگ به مخاطب نمی‌دهد، آنچه اهمیت دارد، شناخت و ادراک آن چیزی است که همچنان در زندگی مردم جریان دارد.
این مدرس دانشگاه با اشاره به پویایی فرهنگ و ضرورت توجه به آن در فرایند بازنمایی میراث افزود: فرهنگ پدیده‌ای زنده و پویاست و بخشی از حیات خود را از طریق تغییر و بازآفرینی در جوامع حفظ می‌کند. بنابراین، شیوه نمایش میراث ناملموس باید این ویژگی را در نظر بگیرد و از ارائه تصویری ایستا، محدود و صرفا تاریخی از سنت‌ها و آیین‌ها پرهیز کند.
به اعتقاد او، نمایش یک آیین یا مهارت بدون توجه به زمینه اجتماعی و فرهنگی آن ممکن است تنها تصویری ظاهری از آنچه مخاطب می‌بیند ارائه دهد، در حالی که شناخت واقعی مستلزم آشکارشدن معناها، ارزش‌ها، کارکردها و تجربه‌هایی است که در پس آن رفتار یا سنت فرهنگی قرار دارند.
نمایش میراث با انتقال آن یکسان نیست
دزفولیان یکی از نکات اساسی در معرفی میراث‌ناملموس را تمایز میان نمایش و انتقال میراث دانست و گفت: باید به خاطر داشته باشیم که نمایش میراث با انتقال میراث یکی نیست، نمایش تنها آن را در معرض توجه مخاطب قرار می‌دهد، اما بخش اصلی و مهم موضوع در تفسیر و روایت صحیح نهفته است، روایتی که به مخاطب کمک می‌کند با بستر فرهنگی‌ای که آن عنصر از آن برخاسته است آشنا شود و آن را درک کند.
او افزود: در ادامه، مشارکت و تجربه این عناصر فرهنگی می‌تواند زمینه مواجهه‌ای فراتر از تماشای منفعلانه را فراهم کند. آنچه به بازشناسی، درک و استمرار میراث در زندگی جامعه کمک می‌کند، تضمین و تقویت فرایند انتقال و تداوم آن است. با این حال، باید توجه داشت که نمایش میراث به‌تنهایی تضمینی برای ادامه صحیح این روند نیست.
این پژوهشگر با تاکید بر نقش روایت و تفسیر در معرفی میراث‌فرهنگی، توضیح داد: مخاطب برای درک یک عنصر ناملموس، باید بداند آن عنصر در چه شرایطی شکل گرفته، چه نیازی را پاسخ داده، چه ارزش‌هایی را بازتاب می‌دهد و چگونه در زندگی جامعه حامل آن استمرار یافته است. چنین شناختی است که می‌تواند ارتباطی عمیق‌تر میان مخاطب و میراث برقرار کند.
از بازنمایی گذشته تا برقراری ارتباط با نسل آینده
دزفولیان در جمع‌بندی دیدگاه خود، مسئله اصلی در معرفی میراث ناملموس را فراتر از چگونگی نمایش آن دانست و اظهار کرد: در نهایت، مسئله اصلی این است که چه چیزی را از طریق آن می‌خواهیم منتقل کنیم، چه ارزشی را می‌خواهیم نشان دهیم و این نمایش چه ارتباطی میان میراث ناملموس، انسان امروز و نسل آینده برقرار می‌کند.
انتهای پیام/
نظر شما